การทำฟันเทียมทั้งปากเพื่อรองรับด้วยรากฟันเทียม ในโครงการรากฟันเทียมเฉลิมพระเกียรติ ฯ 7 รอบ * * * NEW * * *

จากกระแสพระราชดำรัสของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เมื่อเดือนตุลาคม  2546 ที่ว่า “ เวลาไม่มีฟัน ทำให้กินอะไรก็ไม่อร่อย ทำให้ไม่มีความสุข จิตใจก็ไม่สบาย ร่างกายก็ไม่แข็งแรง ได้ก่อให้เกิดโครงการฟันเทียมพระราชทานโดยสำนักทันตสาธารณสุข กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข ซึ่งได้ให้บริการทำฟันเทียมแก่ผู้สูงอายุ  จำนวนกว่า 10,000 ราย ตั้งแต่ปี  พ.ศ. 2548

จากการสำรวจพบว่าผู้สูงอายุที่ใส่ฟันเทียมทั้งปาก มีปัญหาฟันเทียมชิ้นล่างหลวมหลุดง่าย เนื่องจากบริเวณสันกระดูก บริเวณขากรรไกร มีการละลาย ยุบตัวลง เมื่อให้เคี้ยวอาหารหรือพูดฟันเทียมจะหลุดได้ง่าย ซึ่งปัญหานี้สามารถแก้ปัญหาได้โดย  การใส่รากฟันเทียม เพื่อช่วยยึดฟันเทียม โดยการฝังรากฟันเทียม จำนวน 2 ราก ที่บริเวณสันกระดูกขากรรไกรล่าง  ซึ่งทำได้ไม่ยากและมีความเสี่ยงน้อยเหมาะสำหรับทำในผู้สูงอายุ นอกจากนี้การฝังรากฟันเทียมยังช่วยชะลอหรือทำให้การละลายตัวของกระดูกลดลง ฉะนั้น เมื่อฟันเทียมไม่ขยับไปมา ประสิทธิภาพการเคี้ยวอาหารก็จะดีขึ้น  ผู้ป่วยก็ไม่ต้องกังวลว่าจะหลวมหลุด ขณะพูดหรือเคี้ยวอาหาร

ไบโอเมคคานิคส์ ( Biomechanics )  ของฟันเทียมทั้งปากที่รองรับด้วยรากฟันเทียม

ฟันเทียมทั้งปากที่รองรับด้วยรากฟันเทียม ( Implant retained and tissue supported overdenture ) คือ ฟันเทียมทั้งปาก (  Complete denture ) ที่ใช้รากฟันเทียม (  Implant )  เพื่อเพิ่มการยึดอยู่ ( retention )  โดยใช้  Attachment มักจะทำในกรณีที่ฟันเทียมทั้งปาก หลวม หลุดง่าย เวลาใช้งาน (  Function ) นอกจากนี้การฝังรากฟันเทียมจะช่วยรักษา (  Preserve )  กระดูกขากรรไกร บริเวณที่ฝังรากฟันเทียมด้วย ซึ่งจะทำให้อัตราการละลายของกระดูกลดลง

จากการศึกษา พบว่าฟันเทียมทั้งปากที่รองรับด้วยรากฟันเทียม มีอัตราการประสบความสำเร็จค่อนข้างสูง  โดยปกติมักจะฝังรากฟันเทียม  2 ตัว ในขากรรไกรล่าง ระหว่าง  mental foramina  เพราะเป็นบริเวณที่มักจะมีกระดูกเหลืออยู่มากกว่าส่วนอื่น ๆ เนื่องจาก

1. ผลจากการ  Function  ของกล้ามเนื้อ  genio – glossus

2. Posterior bone  จะมีอัตราการละลายมากกว่า  Anterior bone  ประมาณ  4 เท่า

3. ฟันหน้าล่างมักจะสูญเสียไปในอันดับหลัง ๆ เมื่อเปรียบเทียบกับฟันซี่อื่น ๆ ในขากรรไกรล่าง ทำให้มีกระดูกส่วนหน้าของขากรรไกรเหลืออยู่มากกว่าส่วนหลัง

ข้อดี (  advantage )  และข้อด้อย ( disadvantage )   ของฟันเทียมทั้งปากที่รองรับด้วยรากฟันเทียม

ข้อดี
1. ช่วยให้อัตราการละลายตัวของกระดูกบริเวณที่ฝังรากฟันเทียมช้าลง

2. ใช้จำนวนรากฟันเทียมน้อยกว่ารักษาแบบ  Implant supported overdenture

3. สามารถใช้ฟันเทียมทั้งปากชิ้นเดิมที่อยู่ในสภาพดี ( ยกเว้น หลวม,หลุดง่ายเพื่อใช้งาน) มา pick up ball attachment  ได้เลย

4. สามารถซ่อมแซม ball attachment  และฟันเทียมทั้งปากได้ง่าย

5. ค่าใช้จ่ายน้อยกว่าการรักษาแบบ  Implant supported overdenture

ข้อด้อย
1. รากฟันเทียมทั้ง  2 ตัว ควรจะขนานกัน อาจจะอียงออกจากกัน หรือเอียงเข้าหากันได้บ้าง ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับชนิดของ  attachment

2. ฟันเทียมชนิดนี้ จำเป็นต้องได้รับการรองรับจากเนื้อเยื่อ บริเวณสันเหงือกส่วนท้าย (  Posterior support )   ดังนั้นฟันเทียม ควรจะแนบกับสันเหงือกส่วนท้าย เหมือน  Conventional Complete denture  มิฉะนั้นอาจจะเป็นสาเหตุให้อัตราการละลายของกระดูกเร็วขึ้น

3. ต้องมีการตรวจ บำรุงรักษา รากฟันเทียม และ  ball attachment  เป็นระยะ ๆ ทุก 6 เดือน เพื่อแก้ไขหรือเปลี่ยนส่วนประกอบของ  Attachemt  และตรวจสอบความแนบของฐานฟันเทียมทั้งปาก หากพบว่าไม่แนบกับเนื้อเยื่อจะต้องแก้ไข โดยการเสริมฐานฟันเทียม

การคัดเลือกผู้ป่วย (  Case selection )

เกณฑ์ทั่วไป
1. ไม่มีฟันธรรมชาติเหลือยู่ในช่องปากและใส่ฟันเทียมถอดได้ทั้งปาก

2. สุขภาพร่างกายแข็งแรงดี สามารถผ่าตัดได้ และไม่พบกรณีต้องห้าม ( absolute contraindication )  ดังต่อไปนี้
- โรคจิต   (  Psychosis )
- มีปัญหาเรื่องการแข็งตัวของเลือด (  bleeding disorder )  ที่ควบคุมไม่ได้
- เป็นโรคทางระบบที่ควบคุมได้ไม่ดี ตั้งแต่  ASA III  ขึ้นไป
- สูบบุหรี่จัด ( ตั้งแต่  20 มวนขึ้นไป/วัน )- ใช้กลุ่มยา  Bisphosphanate  ชนิดฉีดเข้าหลอดเลือดดำได้แก่ Incadronate Pamidronate Zolendronic acid
- เคยได้รับการฉายรังสีรักษา บริเวณกระดูกขากรรไกรและลำคอ- ไม่สามารถดูแลสุขภาพช่องปากและฟันเทียมให้อยู่ในสภาพที่ดีได้

3. มีทัศนคติที่ต่อการใส่ฟัน  เข้าใจขั้นตอนการรักษา การใช้งาน รากฟันเทียม ตลอดจนสามารถดูแลรักษาฟันเทียมและอุปกรณ์ต่าง ๆ ได้

4. สามารถมารับการรักษาและติดตามผลได้ตามเวลาที่กำหนด

 

บทความ โดย : นางสุพัตรา  แย้มแพ / ทันตแพทย์ชำนาญการพิเศษ

เผยแพร่ใน www.lpnh.go.th / 2-4-2558

 

This entry was posted in สาระน่ารู้. Bookmark the permalink.